Hoewel we de winterse episode van begin dit jaar al enige tijd geleden achter ons hebben gelaten zien we dat koude lucht ook deze week relatief dicht bij ons in de buurt blijft. Bovendien heeft de drukverdeling boven Europa voortdurend winterse trekjes. In hoeverre koude lucht ook daadwerkelijk over ons land weet uit te stromen lees in je in deze nieuwe gladeid 15-daagse.
De weerkaarten tonen voor deze week wederom een winterse drukverdeling, met in de loop van de week de geleidelijke opbouw van een hogedrukgebied boven Scandinavië en noordwest Rusland. Tegelijkertijd verdwijnt een hogedrukgebied boven het oosten van Europa geleidelijk. Beide systemen houden Atlantische lagedrukgebieden geruime tijd op afstand. Bijbehorende fronten lopen daarbij geregeld stuk boven de Britse Eilanden en Frankrijk.
Verder is bitterkoude lucht afgezakt tot over het oosten van Europa, met de vorstgrens de eerste helft van deze week over Polen en delen van de Balkan. Met het opbouwen van het Scandinavische hoog gaat deze luchtsoort later in de week, in samenwerking met opdringerige storingen boven de Britse Eilanden, met een in kracht toenemende oostelijke stroming op transport naar Duitsland en deels ook richting ons land.
Fig. 1: maximum temperaturen berekend door ECMWF voor dinsdag 20 januari. Zeer koude lucht is aanwezig boven het oosten van Europa. Bron: I’m Weather
De drukverdeling, zoals hierboven beschreven, zorgt er dus voor dat de stroming aan de grond oostelijk tot zuidoostelijk wordt. De drukgradiënt is eerst zwak, waardoor de aanvoer van koudere lucht niet echt op gang komt. Pas later in de week kan de oostenwind verder aantrekken en daarmee neemt de kans op versneld koutransport toe.
Verder is deze week op enige hoogte nog geruime tijd sprake van een overwegend zuidoostelijke stroming, waarbij lijwerking aan de noordflank van de Alpen ervoor zorgt dat de luchtmassa op hoogte opwarmt en uitdroogt. De koudste bovenlucht kan ons hierdoor dus niet bereiken. Het gevolg is wel dat de zon flink zal schijnen, al komen soms ook (hoge) wolken voor van storingen die boven de Britse Eilanden of Frankrijk stuklopen.
Dat beide effecten ons weer deze week bepalen zien we duidelijk in het te verwachten weerbeeld, met in de eerste helft van de week bij veel zon en weinig wind nog nauwelijks koutransport. Daarbij zorgt zonneschijn, relatief warme bovenlucht en slechts een dunne koude luchtlaag aan het aardoppervlak er in eerste instantie voor dat de maxima overdag royaal boven nul liggen, afgewisseld met (lichte) vorst in de nachten. Het is een klassieke situatie met tijdens de nacht en ochtend kans op gladheid als gevolg van condensatie en rijpvorming.
De relatief droge lucht kan er daarbij voor zorgen dat eventuele condensatiegleidheid ondanks dik positieve temperaturen overdag nog lange tijd in stand kan blijven, vooral op schaduwrijke plekken. Het blijft daarbij droog, dus met een goed getimede strooiactie is een groot deel van deze gladheid tijdig te ondervangen.
In de tweede helft van de week zien we in de noordelijke regio’s van het land, bij een aantrekkende oostenwind, dan wel transportkou optreden met in het noorden en noordoosten op veel plaatsen lichte - mogelijk matige - vorst tijdens de nachten en maxima overdag rond of iets boven nul. Verder naar het zuidwesten blijft het aanmerkelijk zachter. De grote tegenstellingen zijn duidelijk zichtbaar in onderstaande pluimen.
Fig 3 en 4. Pluimen voor zuidwest (boven) en noordoost Nederland (onder) tot zaterdag 24 januari onder elkaar. Binnentrekkende koude lucht in het noordoosten is de tweede helft van deze week duidelijk zichtbaar. In het zuidwesten blijft het zacht. Bron: ECWMF/Weerplaza
Vanaf vrijdag komen we enige tijd in een overgangszone terecht waarbij Atlantische lagedrukgebieden ten (zuid)westen van de Benelux steeds meer invloed krijgen. Aan de voorzijde blijft de koude lucht met een oostelijke stroming boven het noordoosten aanwezig terwijl vanuit het zuidwesten zachtere lucht opdringt.
Langs het grensvlak valt af en toe regen, maar aan de koude kant in het noorden en noordoosten mogelijk ook wat (lichte) sneeuw. Grote neerslaghoeveelheden worden daarbij niet verwacht. Tot waar de koude lucht precies weet door te dringen, of, hoe ver de zachtere lucht richting het noorden toe opdringt is op het moment van schrijven nog onzeker.
Waarschijnlijk zijn de verschillen tijdens het weekend groot met in het noorden vrij koud winterweer terwijl het zuiden in zachtere lucht vertoeft. Daarmee is het dus nog goed mogelijk dat er tegen die tijd op het scheidingsvlak als gevolg van winterse neerslag, regionaal enkele strooi- of curatieve acties nodig zijn.
Fig. 5: maxima berekend door ECMWF voor vrijdag 23 januari. Terwijl in het noordoosten de temperatuur moeite heeft boven nul te komen is het in het zuidwesten een graad of 8. Op het grensvlak is een beetje regen mogelijk, aan de koude kant is er kans op wat sneeuw.
Het verdere verloop van deze winter is na het weekend uitermate onzeker. Duidelijk is wel dat vanaf zondag de koude lucht nog erg dichtbij of over het noorden van het land ligt terwijl het zuidwesten een stuk zachter blijft. De vraag is daarbij of uiteindelijk dan toch zuidwestwaartse uitstroom van kou gaat plaatsvinden. De verschillende modellen laten hieromtrent een zeer brede waaier aan mogelijkheden voor volgende week zien waarbij het meest waarschijnlijke scenario op deze termijn nauwelijks te geven is (zie figuur 6 hieronder). Duidelijk is wel dat de kansen op winterweer met kou en gladheid ook dan nog niet verkeken zijn. Wordt uiteraard vervolgd.
Fig. 6: de sterk uitwaaierende pluim laat vanaf komend weekend de grote onzekerheid zien. Zachtere opties zijn in de meerderheid, maar de kans op kou en gladheid is nog niet verkeken. Bron ECMWF/Weerplaza